Lecznictwo uzdrowiskowe

Uwagi metodologiczne

Prezentacja danych statystycznych według województw. UWAGA: Po zaznaczeniu kilku województw elementy graficzne inne niż mapa przedstawiają wartość średnią dla zaznaczonych regionów. Gdy nie są wskazane województwa, prezentowana jest wartość dla całego kraju. Uzdrowisk nie posiadają województwa: lubuskie, opolskie i wielkopolskie.

Źródłem danych jest sprawozdawczość Głównego Urzędu Statystycznego sporządzana na formularzu o symbolu ZD-2 (Sprawozdanie z działalności leczniczej zakładów lecznictwa uzdrowiskowego i stacjonarnych zakładów rehabilitacji leczniczej), a także sprawozdawczość resortowa Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji sporządzana na formularzu o symbolu MSWiA-45 (Sprawozdanie z lecznictwa uzdrowiskowego, stacjonarnych zakładów rehabilitacji leczniczej). Badania dostarczają informacji o rodzajach zakładów, liczbie łóżek, wykonanych zabiegach leczniczych, kuracjuszach według płci i wybranych grup wieku, rodzaju pobytu (tryb stacjonarny/ambulatoryjny), sposobu finansowania leczenia, a także o udogodnieniach dla osób niepełnosprawnych w zakresie dostosowania placówek.

Zakłady lecznictwa uzdrowiskowego oraz wykonane zabiegi lecznicze
Prezentowane dane statystyczne dotyczą zakładów lecznictwa uzdrowiskowego, które funkcjonują w oparciu o Ustawę z  dnia 28 lipca 2005 r. o lecznictwie uzdrowiskowym, uzdrowiskach i obszarach ochrony uzdrowiskowej oraz o gminach uzdrowiskowych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1135 t.j.) oraz Ustawę z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz. U. z 2026 r. poz. 156 t.j.). Zgodnie z przepisami ustawy zakład lecznictwa uzdrowiskowego, to zakład leczniczy, w którym podmiot leczniczy wykonuje działalność leczniczą w rodzaju ambulatoryjne lub stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne w rozumieniu przepisów o działalności leczniczej, działający na obszarze uzdrowiska, utworzony w celu udzielania świadczeń zdrowotnych z zakresu lecznictwa uzdrowiskowego albo rehabilitacji uzdrowiskowej, w ramach kierunków leczniczych i przeciwskazań ustalonych dla danego uzdrowiska, w szczególności wykorzystujących warunki naturalne uzdrowiska przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych. Zakładami lecznictwa uzdrowiskowego są: szpitale uzdrowiskowe; sanatoria uzdrowiskowe; szpitale uzdrowiskowe dla dzieci i sanatoria uzdrowiskowe dla dzieci; przychodnie uzdrowiskowe; zakłady przyrodolecznicze; szpitale i sanatoria w urządzonych podziemnych wyrobiskach górniczych. Dane o liczbie zakładów i łóżek zostały podane według stanu w dniu 31 grudnia, natomiast dane o zabiegach leczniczych realizowanych w zakładach lecznictwa uzdrowiskowego dotyczą zabiegów wykonanych w ciągu roku. Zabiegi świadczone w zakładach przyrodoleczniczych funkcjonujących jako komórka szpitala uzdrowiskowego, sanatorium lub przychodni wykazywane są łącznie z zakładem macierzystym.

Kuracjusze leczeni w zakładach lecznictwa uzdrowiskowego
Liczba kuracjuszy leczonych ogółem obejmuje osoby korzystające z leczenia uzdrowiskowego w trybie stacjonarnym i ambulatoryjnym w ciągu roku. Leczenie uzdrowiskowe w trybie stacjonarnym jest realizowane wyłącznie w szpitalach i sanatoriach uzdrowiskowych. W zakresie kuracjuszy leczonych stacjonarnie przedstawiono dane o liczbie osób ze skierowaniami NFZ na leczenie uzdrowiskowe i rehabilitację uzdrowiskową (Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych; Dz. U. z 2025 r. poz. 1461 t.j.), pacjentach przebywających na rehabilitacji leczniczej w ramach prewencji rentowej dofinansowanej przez ZUS (Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych; Dz. U. z 2026 r. poz. 199 t.j.), KRUS (Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników; Dz. U. z 2025 r. poz. 1770 t.j.), pacjentach dofinansowanych przez PFRON przebywających na turnusach rehabilitacyjnych (Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych; Dz. U. z 2025 r. poz. 913 t.j.), a także dofinansowanych przez inne instytucje. Dane obejmują również kuracjuszy pełnopłatnych pokrywających całość kosztów leczenia, zakwaterowania i wyżywienia z własnych środków. Wśród kuracjuszy korzystających z leczenia w trybie ambulatoryjnym nie wyróżnia się cudzoziemców (osób nieposiadających obywatelstwa polskiego). 

Wyjaśnienie skrótów:
KRUS – Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego,
NFZ – Narodowy Fundusz Zdrowia,
PFRON – Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych,
ZUS – Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Podstawowe pojęcia:
Kuracjusz – osoba przebywająca w zakładzie lecznictwa uzdrowiskowego na leczeniu stacjonarnym albo korzystająca ze świadczeń zdrowotnych w trybie ambulatoryjnym. Osoba ta korzysta ze świadczeń zdrowotnych na podstawie wystawionego przez lekarza skierowania na leczenie uzdrowiskowe lub rehabilitację uzdrowiskową albo na podstawie zaświadczenia o braku przeciwwskazań do korzystania z danego rodzaju świadczeń zdrowotnych w danym uzdrowisku. 
Lecznictwo uzdrowiskowe – zorganizowana działalność polegająca na udzielaniu świadczeń opieki zdrowotnej z zakresu leczenia uzdrowiskowego albo rehabilitacji uzdrowiskowej, prowadzona w  uzdrowisku przez zakłady lecznictwa uzdrowiskowego albo poza uzdrowiskiem w szpitalach i sanatoriach znajdujących się w urządzonych podziemnych wyrobiskach górniczych, przy wykorzystaniu warunków naturalnych. Warunki naturalne, takie jak: właściwości naturalnych surowców leczniczych, właściwości lecznicze klimatu w tym talassoterapia i subterraneoterapia oraz właściwości lecznicze mikroklimatu a także towarzyszące zabiegi z zakresu fizjoterapii.
Rehabilitacja uzdrowiskowa – zorganizowaną działalność prowadzoną w uzdrowisku przez zakłady lecznictwa uzdrowiskowego, mającą na celu przywrócenie pacjentowi zdrowia lub możliwej do osiągnięcia dla danego stanu samodzielności ruchowej i społecznej, przy wykorzystaniu naturalnych surowców leczniczych.
Uzdrowisko – obszar, na terenie którego prowadzone jest lecznictwo uzdrowiskowe, wydzielony w  celu wykorzystania i ochrony znajdujących się tam naturalnych surowców leczniczych. Status uzdrowiska może być nadany obszarowi, który spełnia łącznie następujące warunki:
posiada złoża naturalnych surowców leczniczych o potwierdzonych właściwościach leczniczych na zasadach określonych w ustawie;
posiada klimat o właściwościach leczniczych potwierdzonych na zasadach określonych w ustawie;
na jego obszarze znajdują się zakłady lecznictwa uzdrowiskowego i urządzenia lecznictwa uzdrowiskowego, przygotowane do prowadzenia lecznictwa uzdrowiskowego;
spełnia określone w przepisach o ochronie środowiska wymagania w stosunku do środowiska;
posiada infrastrukturę techniczną w zakresie gospodarki wodno-ściekowej, energetycznej, w  zakresie transportu zbiorowego, a także prowadzi gospodarkę odpadami.
Zakład lecznictwa uzdrowiskowego – zakład leczniczy/jednostka organizacyjna zakładu leczniczego/komórka zakładu leczniczego podmiotu leczniczego (w odniesieniu do sposobu rejestracji zakładów lecznictwa uzdrowiskowego w RPWDL) wykonujący działalność leczniczą w rodzaju ambulatoryjne lub stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne, działający na obszarze uzdrowiska, utworzony w celu udzielania świadczeń zdrowotnych z zakresu lecznictwa uzdrowiskowego albo rehabilitacji uzdrowiskowej.
Zabiegi lecznicze – świadczenie zdrowotne udzielane pacjentom/kuracjuszom w zakładach lecznictwa uzdrowiskowego. Zabiegi lecznicze i przyrodolecznicze wykonywane w uzdrowiskach:
   Zabiegi przyrodolecznicze
kąpiele mineralne – kąpiele w wannach lub w basenach napełnionych wodą leczniczą, z równoczesnymi ćwiczeniami fizycznymi; do ich przygotowania wykorzystuje się przede wszystkim różnego typu solanki;
kąpiele CO2 – kąpiele wannowe (dwutlenek węgla jest rozpuszczany w wodzie) albo stosowany w formie gazowej w kąpielach suchych;
zabiegi borowinowe – polegają na zastosowaniu rozdrobnionego torfu i peloidów torfowych będących naturalnymi substancjami mineralnymi (kąpiele borowinowe, zawijania, okłady);
inhalacje, wziewanie – wprowadzenie leków lub składników naturalnych do układu oddechowego (górnych dróg oddechowych i drzewa oskrzelowego), dzięki zastosowaniu urządzeń wytwarzających aerozole o różnym stopniu rozproszenia; wziewania mogą być indywidualne lub zbiorowe.
   Pozostałe zabiegi
elektrolecznictwo – polega na zastosowaniu różnego rodzaju prądów leczniczych; zalicza się tu zabiegi m.in. takie jak: galwanizacja, jonoforeza, prądy interferencyjne, prądy diadynamiczne;
kinezyterapia – leczenie ruchem, gimnastyka lecznicza; dzieli się na miejscową i ogólną; kinezyterapia miejscowa dotyczy bezpośrednio narządu zmienionego chorobowo, natomiast kinezyterapia ogólna obejmuje ćwiczenia części ciała nie objętych chorobą;
krioterapia – polega na poddaniu całego ciała (lub miejscowo) działaniu bardzo niskich temperatur;
masaże lecznicze – zabiegi, których celem jest leczenie lub rehabilitacja. Jest to forma fizjoterapii, stosowana w uzdrowiskach, mająca na celu przywrócenie sprawności m.in. po urazach, operacjach, w złagodzenia bólu, poprawy krążenia, redukcji napięć mięśniowych, polepszania ruchomości stawów.
światłolecznictwo – metoda leczenia światłem, np. lampy emitujące głównie promienie podczerwone (sollux), nadfioletowe (lampa kwarcowa) lub skojarzone światło obu typów promieniowania;
wodolecznictwo, hydroterapia – metody leczenia bodźcowego przez zewnętrzne stosowanie wody zimnej, chłodnej lub ciepłej (kąpiele lecznicze, półkąpiele, natryski, bicze wodne, okłady);
zabiegi parafinowe – zawijania parafinowe, pędzlowania, okłady lub bezpośrednie kąpiele kończyn (tak zwane „rękawice” lub „skarpety”), a także maseczki.
zajęcia terapeutyczne – z zakresu rehabilitacji psychologicznej i społecznej m.in. takie jak: psychoedukacja, treningi relaksacyjne, psychoterapia, edukacja zdrowotna, zajęcia rozwijające zainteresowania i uzdolnienia, zajęcia niezależnego funkcjonowania z niepełnosprawnością a także inne o charakterze psychologicznym.

Wskaźniki i metody ich obliczania
Łóżko – umieszczone na stałe w sali chorych z pełnym wyposażeniem, zaopatrzone w pościel, zajęte przez chorego lub przygotowane na jego przyjęcie. Do łóżek w zakładach lecznictwa uzdrowiskowego nie wlicza się miejsc pobytu dziennego, łóżek/leżanek wchodzących w skład wyposażenia stanowiska diagnostycznego, dializacyjnego itp. oraz łóżek pomocniczych, na których pacjent przebywa chwilowo (np. zabiegowych), zalicza się (od 2008 r.) łóżka i inkubatory dla noworodków.
Osobodni – łączna liczba dni pobytu osób leczonych stacjonarnie w zakładzie leczniczym w ciągu roku (dzień przyjęcia i wypisania liczy się jako jeden dzień pobytu).
Średni czas pobytu kuracjuszy (w dniach) – iloraz osobodni i łącznej liczby kuracjuszy leczonych w trybie stacjonarnym w ciągu roku.
Średnia liczba łóżek – suma liczby łóżek według stanu na koniec poszczególnych miesięcy podzielona przez 12, tj. liczbę miesięcy w roku.
Wskaźnik przeciętnego wykorzystania łóżek w ciągu roku – Iloraz osobodni i średniej liczby łóżek wyrażony w dniach lub przeliczony na udział procentowy tych dni w roku, gdzie za 100% przyjmuje się 365 dni.
Wskaźnik przelotowości – iloraz liczby osób leczonych stacjonarnie w ciągu roku i średniej liczby łóżek, obrazujący średnią liczbę hospitalizowanych pacjentów przypadających na jedno łóżko w danym roku.

Powiązane opracowania:
Działalność lecznicza zakładów lecznictwa uzdrowiskowego i stacjonarnych zakładów rehabilitacji leczniczej w 2025 roku (https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/zdrowie/zdrowie/dzialalnosc-lecznicza-zakladow-lecznictwa-uzdrowiskowego-i-stacjonarnych-zakladow-rehabilitacji-leczniczej-w-2025-r-,12,10.html)
Zdrowie i ochrona zdrowia w 2024 roku (https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/zdrowie/zdrowie/pomoc-dorazna-i-ratownictwo-medyczne-w-2025-r-,14,10.html)
Zeszyt metodologiczny. Statystyka zdrowia i ochrony zdrowia – sprawozdawczość GUS (https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/zdrowie/zdrowie/zeszyt-metodologiczny-statystyka-zdrowia-i-ochrony-zdrowia-sprawozdawczosc-gus,21,2.html)

Temat dostępny w bazach danych:
Bank Danych Lokalnych -> Ochrona zdrowia, opieka społeczna i świadczenia na rzecz rodziny (https://bdl.stat.gov.pl/bdl/dane/podgrup/temat)
Dziedzinowe Bazy Wiedzy -> Społeczeństwo -> Zdrowie i ochrona zdrowia (https://dbw.stat.gov.pl/dashboard/214)

Opracowanie:
Urząd Statystyczny w Krakowie, 
Ośrodek Statystyki Zdrowia i Ochrony Zdrowia
ul. Kazimierza Wyki 3, 31-223 Kraków
tel. +48 12 41 56 011
https://krakow.stat.gov.pl